fa بررسی روند زمانی و توزیع جغرافیایی بار سرطان کیسۀ صفرا در ایران در سال‌های 1990 تا 2023: یک مطالعۀ مبتنی‌بر داده‌های GBD بيماريهاي کبد و گوارش Liver & Digestive Diseases پژوهشي Original <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span ms="" style="font-family:" trebuchet=""><span style="color:black"><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:#274cc3"><span style="position:relative"><span style="top:-1.0pt"><span style="letter-spacing:-.1pt">سابقه و هدف:</span></span></span></span></span></span></b>&nbsp;<span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">سرطان کیسۀ صفرا </span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">(Gallbladder Cancer; GBC)</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> یکی از بدخیمی‌های نادر اما کشندۀ دستگاه صفراوی است که به&rlm;دلیل تشخیص دیرهنگام، پیش‌آگهی نامطلوبی دارد. این مطالعه با هدفِ تعیین روند زمانی و توزیع جغرافیایی میزان‌های استانداردشدۀ سنی بروز، مرگ‌ومیر و سال‌های عمر تعدیل‌شده برحسب ناتوانی (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Disability-Adjusted Life Years/DALY</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">) ناشی از سرطان کیسۀ صفرا در ایران طی سال‌های 1990 تا 2023 انجام شد.<b> </b></span></span><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"></span></b></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span ms="" style="font-family:" trebuchet=""><span style="color:black"><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:#274cc3"><span style="position:relative"><span style="top:-1.0pt"><span style="letter-spacing:.15pt">مواد</span></span></span></span></span></span></b><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:#274cc3"><span style="position:relative"><span style="top:-1.0pt"><span style="letter-spacing:-.1pt">&nbsp;و روش‌‌ها:</span></span></span></span></span></span></b><b>&nbsp;</b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">در این مطالعۀ اکولوژیک، داده‌های میزان‌های استانداردشدۀ سنی بروز، مرگ‌ومیر و </span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">DALY</span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">ناشی از سرطان کیسۀ صفرا در افراد بالای 20 سال از مطالعۀ بار جهانی بیماری‌ها (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Global</span></span> <span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Burden</span></span> <span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">of</span></span> <span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Disease/GBD</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">) استخراج شد. روند زمانی با مدل رگرسیون </span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Joinpoint</span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">و شاخص‌های درصد تغییرات سالانه (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Annual</span></span> <span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Percent</span></span> <span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Change,</span></span> <span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">APC</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">) و میانگین درصد تغییرات سالانه (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Average</span></span> <span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Annual</span></span> <span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">Percent </span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Change/AAPC</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">)</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">. </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">همچنین توزیع جغرافیایی شاخص‌ها در سطح استان‌های کشور در سال 2023 ترسیم گردید.<b> </b></span></span><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"></span></b></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span ms="" style="font-family:" trebuchet=""><span style="color:black"><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:#274cc3"><span style="position:relative"><span style="top:-1.0pt"><span style="letter-spacing:-.1pt">یافته‌ها: </span></span></span></span></span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">طی سال‌های 1990 تا 2023، میزان بروز استانداردشدۀ سنی با میانگین کاهش سالانۀ 1.04 درصد، مرگ‌ومیر با 1.03 درصد و </span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">DALY</span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">با 1.22 درصد کاهش یافت. این روند در زنان بیش از مردان بود. در سال 2023، استان‌های قم، زنجان، کردستان، لرستان و آذربایجان شرقی بیشترین و استان‌های فارس، هرمزگان، بوشهر و گیلان کمترین میزان بروز، مرگ‌ومیر و </span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">DALY</span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">را داشتند.<b> </b></span></span><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"></span></b></span></span></span></span></span><br> <b><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:#274cc3"><span style="position:relative"><span style="top:-1.0pt"><span style="letter-spacing:-.1pt">نتیجه‌گیری: </span></span></span></span></span></span></b><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">باوجود روند کاهشی بار سرطان کیسۀ صفرا در ایران، ناهمگونی جغرافیایی و نوسانات زمانی بر ضرورت تقویت نظام ثبت سرطان، بهبود خدمات تشخیصی و درمانی و اجرای مداخلات پیشگیرانۀ هدفمند، به‌ویژه در استان‌های پرخطر، تأکید دارد. </span></span></span> <span style="font-size:12pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:9.0pt"><span style="font-family:Optima"><span style="color:#274cc3"><span style="letter-spacing:.15pt">Background and Objective:</span></span></span></span></b> <span style="font-size:9.0pt"><span style="font-family:Optima">Gallbladder cancer (GBC) is a rare but highly fatal biliary tract malignancy with a poor prognosis due to late diagnosis. This study aimed to examine temporal trends and the geographical distribution of age-standardized incidence, mortality, and disability-adjusted life years (DALYs) attributable to GBC in Iran from 1990 to 2023.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:9.0pt"><span style="font-family:Optima"><span style="color:#274cc3">Materials and Methods: </span></span></span></b><span style="font-size:9.0pt"><span style="font-family:Optima">In this ecological study, age-standardized incidence, mortality, and DALY rates for GBC among Iranian adults aged </span></span><span style="font-size:9.0pt"><span cambria="" math="" style="font-family:">&ge;</span></span><span style="font-size:9.0pt"><span style="font-family:Optima">20 years were obtained from the Global Burden of Disease study. Temporal trends were assessed using Joinpoint regression analysis to estimate annual percent change and average annual percent change. Additionally, the geographic distribution of the indicators across the country&#39;s provinces was mapped in 2023.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:9.0pt"><span style="font-family:Optima"><span style="color:#274cc3"><span style="letter-spacing:.15pt">Results:</span></span></span></span></b> <span style="font-size:9.0pt"><span style="font-family:Optima">Between 1990 and 2023, the age-standardized incidence rate declined by an average of 1.04% annually, while mortality and DALY rates decreased by 1.03% and 1.22% per year, respectively. The declining trends were more pronounced in women than in men. In 2023, the provinces of Qom, Zanjan, Kurdistan, Lorestan, and East Azerbaijan exhibited the highest age-standardized incidence, mortality, and DALY rates, whereas Fars, Hormozgan, Bushehr, and Gilan had the lowest rates.</span></span></span></span><br> <b><span style="font-size:9.0pt"><span style="font-family:Optima"><span style="color:#274cc3"><span style="letter-spacing:-.1pt">Conclusion:</span></span></span></span></b> <span style="font-size:9.0pt"><span style="font-family:Optima"><span style="color:black">Although the burden of gallbladder cancer in Iran has declined over the past three decades, substantial temporal fluctuations and geographical disparities remain. These findings highlight the need to strengthen the national cancer registry, improve access to diagnostic and treatment services, and implement targeted preventive interventions in high-risk provinces.</span></span></span> بار بیماری, روند زمانی, سرطان کیسۀ صفرا Disease burden, Gallbladder cancer, Temporal trend 92 103 http://sjh.umsha.ac.ir/browse.php?a_code=A-12-3160-1&slc_lang=fa&sid=1 Maryam Hasanzarrini مریم حسن زرینی M.hasanzarrini@umsha.ac.ir 100319475328460025505 100319475328460025505 No Clinical Research Development Unit of Shahid Beheshti Hospital, Hamadan University of Medical Sciences, Hamadan, Iran واحد توسعۀ تحقیقات بالینی بیمارستان شهید بهشتی، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران Fatemeh Shahbazi فاطمه شهبازی shahbazif2017@gmail.com 100319475328460025506 100319475328460025506 No Department of Epidemiology, School of Public Health, Hamadan University of Medical Sciences, Hamadan, Iran گروه اپیدمیولوژی، دانشکدۀ بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران Amir Mohammad Salehi امیر محمد صالحی amirchsalehi19171917@gmail.com 100319475328460025507 100319475328460025507 Yes Fetal and Pediatric Cardiovascular Research Center, Children's Medical Center, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات قلب کودک و جنین، مرکز طبی کودکان، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران