Avicenna Journal of Clinical Medicine

fa شناسایی عوامل پیش‌بینی‌کنندۀ ازوفاژیت ناشی از پرتودرمانی در سرطان‌های سر و گردن: یک مطالعۀ مبتنی‌بر رگرسیون لجستیک Identifying Predictors of Radiation-Induced Esophagitis in Head and Neck Cancers: A Logistic Regression-Based Study راديوتراپي Radiotherapy پژوهشي Original سابقه و هدف: ازوفاژیت ناشی از پرتودرمانی، یکی از عوارض شایع و محدودکنندۀ درمان در بیماران مبتلا به سرطان‌های ناحیۀ سر و گردن است که می‌تواند تأثیر قابل&rlm;توجهی بر کیفیت زندگی، وضعیت تغذیه‌ای و تداوم درمان بیماران داشته باشد. در همین راستا، این مطالعه با هدف تعیین پیش‌بینی‌کننده‌های مستقل بروز ازوفاژیت گرید 1 و بالاتر در بیماران مبتلا به سرطان‌های سر و گردن با استفاده از مدل رگرسیون لجستیک انجام شد. مواد و روش‌‌ها: این مطالعۀ آینده&rlm;نگر روی ۵۰ بیمار مبتلا به سرطان سر و گردن تحت پرتودرمانی با تکنیک IMRT در بیمارستان سیدالشهدای اصفهان در سال 1404-1403 انجام شد. شدت ازوفاژیت براساس معیار RTOG درجه‌بندی گردید. تحلیل تک‌متغیره و چندمتغیره با استفاده از رگرسیون لجستیک دودویی انجام شد. ارزیابی هم&rlm;خطی متغیرها با ماتریس هم&rlm;بستگی پیرسون صورت گرفت. یافته‌ها: از ۵۰ بیمار، ۲۸ نفر (۵۶٪) حداقل درجه یک ازوفاژیت را تجربه کردند. میانگین دوز دریافتی مری (0.007=P) به&rlm;عنوان تنها پیش‌بینی‌کنندۀ مستقل و معنی‌دار در مدل چندمتغیره شناسایی شد (OR=1.11، فاصلۀ اطمینان ۹۵٪: 1.20-1.03). مرحلۀ بیماری علی‌رغم معنی‌داری در آنالیز تک‌متغیره (0.008=P)، پس از تعدیل اثر میانگین دوز مری در مدل چندمتغیره معناداری خود را از دست داد (0.457=P). متغیرهای دموگرافیک شامل سن، جنس، شاخص تودۀ بدنی، مصرف سیگار و شیمی‌درمانی هم&rlm;زمان ارتباط معنی‌داری نشان ندادند. مقدار Nagelkerke R² برابر با 0.242 و سطح زیر منحنی ROC برابر با 0.746 بود که بیانگر قدرت تشخیص مناسب مدل است. نتیجه‌گیری: میانگین دوز دریافتی مری، قوی‌ترین و تنها پیش‌بینی‌کننده مستقل بروز ازوفاژیت ناشی از پرتودرمانی در بیماران مبتلا به سرطان‌های سر و گردن است. توجه به محدودسازی این پارامتر دوزیمتری در فرایند طراحی درمان می‌تواند نقش مؤثری در کاهش عوارض پرتودرمانی و بهبود کیفیت زندگی بیماران ایفا کند. Background and Objective: Radiation-induced esophagitis is a common and treatment-limiting complication in patients with head and neck cancers, which can significantly impact quality of life, nutritional status, and treatment continuity. The present prospective study aimed to identify independent predictors of grade ≥1 radiation-induced esophagitis in patients with head and neck cancers using binary logistic regression. Materials and Methods: This prospective study was conducted on 50 patients with head and neck cancer undergoing intensity-modulated radiation therapy at Seyed-o-Shohada Hospital, Isfahan, Iran, during 2024–2025. Esophagitis severity was graded according to the Radiation Therapy Oncology Group criteria. Univariate and multivariate analyses were performed using binary logistic regression. Multicollinearity among variables was assessed using Pearson's correlation matrix. Results: Among the 50 patients, 28 (56%) experienced at least grade 1 esophagitis. Mean esophagus dose was identified as the sole independent and statistically significant predictor in the multivariate model (P = 0.007; OR = 1.11, 95% CI: 1.03–1.20). Although tumor stage was significant in univariate analysis (P = 0.008), it was no longer significant after adjusting for mean esophagus dose in the multivariate model (P = 0.457). Demographic variables, including age, sex, body mass index, smoking history, and concurrent chemotherapy, showed no significant association. The Nagelkerke R² was 0.242, and the area under the receiver operating characteristic curve was 0.746, indicating acceptable discriminatory power. Conclusion: Mean esophageal dose is the strongest and only independent predictor of radiation-induced esophagitis in patients with head and neck cancers. Emphasizing this dosimetric parameter during treatment planning may help reduce radiotherapy complications and improve patients' quality of life. التهاب مری, پرتودرمانی, سرطان‌های سر و گردن Esophagitis, Head and neck neoplasms, Radiotherapy 74 82 http://sjh.umsha.ac.ir/browse.php?a_code=A-12-3108-2&slc_lang=fa&sid=1 Korosh Saber کورش صابر korosh.iut@gmail.com 100319475328460025473 100319475328460025473 No Department of Medical Physics, School of Medicine, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran گروه فیزیک پزشکی، دانشکدۀ‌ پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران Mohammad Reza Jalili محمد رضا جلیلی mohamafjalili@gmail.com 100319475328460025474 0009-0002-0560-1510 No School of Medicine, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran دانشکدۀ‌ پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران Mahnaz Roayaei مهناز رعایایی roayaeimahnaz@gmail.com 100319475328460025475 100319475328460025475 Yes Department of Radiation Oncology, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran گروه رادیو آنکولوژی، دانشکده‌ پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران